Żywienie w prewencji i leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego
Miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, zawały różnych narządów są powodem 46% zgonów w Polsce. XXI wiek pozwolił nam dokładnie określić relację i rolę poszczególnych elementów stylu życia na rozwój tego schorzenia. Liczne dowody naukowe potwierdzają, że główne składowe stylu życia, takie jak nieodpowiednia dieta, niska aktywność fizyczna i palenie tytoniu, zwiększają ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego.
Modyfikacja diety, uzyskanie prawidłowej masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej i umiarkowane spożycie alkoholu znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. Zmiana stylu życia, a zwłaszcza sposobu żywienia daje nam szansę powrotu do zdrowia. Polecaną dietą w prewencji i leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego jest dieta śródziemnomorska i dieta DASH.
Śmiertelność w tej jednostce chorobowej wzrasta wraz ze zwiększeniem się ilości długołańcuchowych nasyconych kwasów tłuszczowych oraz kwasów tłuszczowych trans w diecie. Do pierwszej grupy zaliczymy mięso, podroby, tłuste wyroby wędliniarskie oraz pełnotłuste produkty mleczne, w tym sery, desery, słodycze i ciasta. Do drugiej grupy zaliczymy żywność przetworzoną, wyroby cukiernicze, żywność typu „fast food”, produkty gotowe do podgrzania lub jedzenia, margaryny, dania smażone.
Niekorzystne kwasy tłuszcze zastępujmy jedno- i wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi. Dobrym źródłem będą: tłuste ryby morskie lub tran, olej lniany, oliwa z oliwek, olej rzepakowy, słonecznikowy, z pestek winogron, z zarodków pszennych, sojowy, sezamowy, olej z wiesiołka i z dzikiej róży. Możemy spożywać też pestki i nasiona: siemię lniane, pestki dyni, nasiona słonecznika i orzechy włoskie.
Udowodniono, że cholesterol pokarmowy ma niekorzystny wpływ na profil lipidowy osocza krwi. U Eskimosów zmiany miażdżycowe nie występują wcale, a zapadalność na choroby układu krążenia jest mała, pomimo diety bogatej w cholesterol i tłuszcz zwierzęcy. Jest jednak subtelna różnica względem diety zachodnioeuropejskiej. Eskimosi jedzą duże ilości tłustych ryb, a co za tym idzie – ich dieta charakteryzuje się dużą zawartością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3. Dlatego tak ważne jest zastąpienie nasyconych kwasów tłuszczowych (mięso i produkty mleczne) jedno- i wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi. Spożycie ryb nie powinno być niższe niż 2 razy w tygodniu (w tym 1 raz tłustej ryby). Dobrze, jeśli ryby będziemy jadać często i wyprą one z naszej diety potrawy z mięsa białego czy czerwonego.
Warto zadać sobie pytanie, co z jajkami? Chociaż jajka są produktem zdrowym, warto na początku wprowadzania zmian ograniczyć spożycie żółtka do 2 na tydzień. Możemy natomiast jeść białko jaja kurzego w zamian. Powinniśmy uważać na jajka ukryte w produktach takich jak: majonez, makarony jajeczne, ciasta (biszkopty, ciasto francuskie, sernik).
Ograniczenie cholesterolu i tłuszczów nasyconych odbywa się na rzecz spożywania kwasów tłuszczowych wielonienasyconych z rodziny omega 3.
W diecie spożywamy chude gatunki mięs, takie jak: kurczak, indyk, królik, cielęcina i chuda wołowina oraz chude wyroby wędliniarskie. Wyjątek stanowią tłuste ryby morskie.
Węglowodany to podstawowe źródło energii dla naszego organizmu, dlatego powinniśmy uważnie dobierać produkty z tej grupy. Pomocny może okazać się indeks glikemiczny, dzięki któremu z łatwością wybierzemy węglowodany złożone pożądane w profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego. Najlepszym wyborem będą tutaj produkty jak najmniej przetworzone o niskim lub średnim IG, takie jak: pieczywo z pełnego przemiału, razowe makarony, kasze, płatki owsiane, warzywa i wybrane surowe owoce. Węglowodany te charakteryzują się duża zawartością błonnika pokarmowego.
Odpowiednia ilość błonnika w diecie korzystnie wpływa na usuwanie toksyn, w tym zbędnego cholesterolu, z organizmu. Błonnik wiąże znaczne ilości kwasów żółciowych oraz opóźnia wchłanianie triglicerydów. Produkty zawierające najwięcej błonnika rozpuszczalnego to warzywa, nasiona roślin strączkowych, owoce i zboża w tym płatki owsiane i ryż brązowy. Spożywając produkty pełnoziarniste oraz warzywa i owoce możemy być pewni, że suplementacja w tym zakresie jest nam niepotrzebna.
W ciągu dnia zjadamy nie mniejszej niż 400g warzyw i owoców podzielonych na 5 porcji. Dostarczymy organizmowi odpowiedniej ilości witamin i minerałów oraz jakże ważnych antyoksydantów. Gdzie znajdziemy te ostatnie? W warzywach zielonolistnych, granatowych, czerwonych, pomarańczowych i żółtych.
Ograniczeniom ulega sól kuchenna do 5g na dobę. Największe ilości soli znajdują się w serach, wędlinach, śledziach, rybach wędzonych, pieczywie, produktach marynowanych, konserwowych i kiszonych oraz żywności przetworzonej. Nie zapominajmy o przyprawach zawierających glutaminian sodu i jego pochodne. Sól zastępujemy naturalnymi ziołami lub mieszankami przypraw.
Nasze posiłki powinny być zwyczajowo gotowane na parze lub w wodzie oraz pieczone czy grillowane. Unikamy panierowania i smażenia w głębokim oleju.
Kawę, mocną herbatę, napoje z kofeiną lub gazowane, soki owocowe postarajmy się zastąpić wodą mineralną lub herbatami owocowymi i ziołowymi bez cukru.
Spożycie alkoholu nie powinno przekraczać 20g/dobę dla mężczyzn i 10g/dobę dla kobiet. Jeśli możemy wybierajmy czerwone wina do obiadu.
Zmiana sposobu żywienia pozwala zredukować ryzyko chorób sercowo-naczyniowych średnio o 50-70%. Pamiętajmy, że zmiany nawyków żywieniowych nie następują od razu, dlatego warto każdego dnia, małymi krokami zmieniać swoje przyzwyczajenia na zdrowsze, a życie na lepsze!
Autor: Katarzyna Mraczek - Dietetyk