Zespół bezdechu sennego - czy mnie dotyczy?
Obturacyjny bezdech senny (OBS) to problem kojarzony często z chrapaniem, polegający na wielokrotnym występowaniu podczas snu momentów braku przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Ta choroba może prowadzić do poważnych schorzeń jak nadciśnienie tętnicze lub udar mózgu. W rozpoznaniu OBS niezbędne jest wykonanie badania snu.
Sen jest stanem fizjologicznym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, w którym człowiek spędza około jedną trzecią życia. Brak snu wpływa na upośledzenie czynności poznawczych, natomiast jego niedostatek przez dłuższy czas może nawet doprowadzić do śmierci. Dla większości narządów sen jest odpoczynkiem. Czasami ten sen zostaje zakłócony.
Obturacyjny bezdech senny to zespół objawów, spowodowanych nawracającymi się epizodami zamknięcia lub zwężenia dróg oddechowych na poziomie gardła. Podczas snu dochodzi do zmniejszenia napięcia mięśni w okolicy gardła, które nie posiadają w tym miejscu podparcia kostnego ani chrzęstnego. Efektem tego jest zwężenie, a nawet całkowite zamknięcie otworu dróg oddechowych. W konsekwencji pojawiają się bezdechy lub spłycenia oddychania. Takie epizody najczęściej prowadzą do mniejszego dopływu tlenu do krwi tętniczej, co zazwyczaj kończy się wybudzeniem ze snu. Nie każdy bezdech można uznać za epizod bezdechu sennego. Takim terminem możemy określić tylko przerwy w oddychaniu, które trwają dłużej niż 10 sekund.
Na zespół bezdechu sennego, czyli groźne zaburzenie oddychania podczas snu, cierpi 1,5 mln Polaków, ale badaniom diagnostycznym w tym kierunku poddawanych jest tylko 14 tys. pacjentów rocznie (źródło: http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,412889,eksperci-15-mln-polakow-cierpi-na-grozny-bezdech-senny-wiekszosc-o-tym-nie-wie.html).
Objawy zespołu bezdechu sennego
Jednym z głównych objawów łączących się z bezdechem sennym jest chrapanie. Najczęściej osoba, u której występuje takie zjawisko, nawet nie wie, że cierpi na OBS. Wraz z objawem, jakim jest chrapanie, pojawiają się okresowe przebudzenia, często z uczuciem braku tchu. W związku z tym, że sen nie jest spokojny, nie pozwala choremu właściwie wypocząć, a do tego pojawiają się bóle głowy i zmęczenie.
Kolejna konsekwencja występowania bezdechów sennych to nadmierna senność, zasypianie w ciągu dnia, trudności w koncentracji, rozdrażnienie oraz pojawienie się objawów depresji. Osoby cierpiące na OBS skarżą się również na nadmierną potliwość oraz częstą potrzebę oddawania moczu. Temu schorzeniu mogą towarzyszyć także objawy ze strony innych narządów, np. refluks żołądkowo-przełykowy lub zaburzenia potencji.
Czynniki ryzyka oraz przyczyny OBS
Za najczęstsze przyczyny występowania zespołu bezdechu sennego uważana jest nadwaga oraz zmiany anatomiczne w okolicach nosa i gardła. Wśród chorych na OBS 70% to osoby otyłe. Przyrost masy ciała o 10% zwiększa ryzyko bezdechów aż sześciokrotnie. Tkanka tłuszczowa, zlokalizowana w obrębie szyi, powoduje zwężenie dróg oddechowych i szybsze ich zamykanie podczas snu. Obwód szyi przekraczający 48 cm u mężczyzn i 40 cm u kobiet aż dwudziestokrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia OBS, a do tego jest jedną z głównych przyczyn niepowodzeń leczenia operacyjnego.
Za bezdechy senne odpowiadają także zmiany anatomiczne górnych dróg oddechowych. Należą do nich m.in. opadające długie podniebienie miękkie, długi języczek, duży język, przerost migdałków podniebiennych, trzeci migdał, skrzywienie przegrody nosa, przerost małżowin nosowych, polipy, pierwotnie wąskie drogi oddechowe oraz krótka szyja.
Obturacyjny bezdech senny dotyczy przeważnie osób dorosłych, częściej mężczyzn (4% populacji) niż kobiet (2% populacji). Problemy takie zgłaszają panowie w wieku 40-49 lat i panie 50- lub 60-letnie (najczęściej już po menopauzie). Rozwojowi tej choroby sprzyja również palenie papierosów, picie alkoholu, leki uspokajające i nasenne, niedoczynność tarczycy oraz akromegalia (źródło: https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/viewFile/19243/15136).
Diagnoza i leczenie OBS
W celu rozpoznania zespołu bezdechu sennego lekarz przeprowadza wywiad oraz wykonuje badania snu. Najdokładniejszym z nich jest polisomnografia (PSG) - w tym przypadku obserwacja snu pacjenta trwa przez całą noc. Jego stan jest monitorowany przez zestaw czujników oceniających m.in. zawartość tlenu we krwi, tętno (EKG), przepływ powietrza przez nos i usta, chrapanie, elektroencefalogram (EEG) i elektrookulogram (EOG) oraz ruchy kończyn. To badanie pozwala na skuteczne rozpoznanie choroby, a także określenie jej zaawansowania. Jednak ten sposób diagnozy jest mniej dostępny ze względu na koszt jego wykonania. Prostszym i tańszym badaniem jest poligrafia, w której monitorowaniu podawane są również wszystkie wymienione powyżej wskaźniki, oprócz EEG, co sprawia, że ta diagnoza jest mniej precyzyjna.
Po potwierdzonym rozpoznaniu zespołu bezdechu sennego pacjent powinien rozpocząć terapię. Niestety nie ma skutecznego farmakologicznego leczenia tej choroby. Pacjenci z łagodną lub umiarkowaną postacią OBS powinni zmienić tryb życia, zredukować masę ciała, unikać alkoholu, papierosów oraz leków uspokajających. W niektórych przypadkach chorzy muszą poddać się zabiegowi laryngologicznemu w celu usunięcia przeszkody blokującej przepływ powietrza w drogach oddechowych. W ciężkich postaciach OBS, ze współistniejącą sennością, w trakcie leczenia wskazane jest oddychanie dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych z wykorzystaniem protezy powietrznej, np. CPAP, auto CPAP lub BiPAP.
Warto sprawdzić, czy jesteśmy w grupie zagrożonej OBS, a jeśli trzeba, należy przeprowadzić odpowiednie badanie. Chociaż nie można wyleczyć tej choroby, trzeba ją kontrolować i poddawać terapii również po to, aby zwiększyć komfort naszego spania.
Autor: Piotr Strugała