Wszystko na temat grypy - fakty i mity
Grypa jest infekcją wirusową wywoływaną przez wirusa influenzy typu A, B lub C. Pierwszy raz wykryto ludzkiego wirusa grypy typu A w 1933 roku w USA. Nieco później, w 1940 r. wyodrębniono wirusa typu B. Grypa jest chorobą sezonową. Na półkuli północnej występuje głównie od października do marca, na południowej od maja do października. Co dzieje się z wirusem grypy pomiędzy tymi okresami, tego nikt dokładnie nie wie. Jest to wielka tajemnica tego wirusa.
Jaką wielkość ma wirus grypy?
Gdyby był wielkości kasztana, to kasztan musiałby mieć średnicę 25 km. Zresztą wirus grypy swoim wyglądem bardzo przypomina kasztana. Osłonięty jest otoczką, która wygląda jak kolce – są to dwa typy enzymów glikoproteinowych, takich jak hemaglutynina i neuraminidaza. Wyróżniamy kilka rodzajów tych enzymów i dzięki nim rozpoznajemy z jakim typem wirusa mamy do czynienia, np. H1N1 lub H3N2.
Dzięki enzymowi hemaglutyniny wirus ma zdolność wnikania do komórek nabłonka dróg oddechowych, gdzie ma możliwość namnażania się i ponownego uwalniania na zewnątrz, niszcząc przy tym komórkę. Do jednej komórki potrafi równocześnie wniknąć kilka typów wirusa, np. od człowieka, świni lub ptaka. W komórce odbywa się również bardzo niebezpieczny proces wymiany genów pomiędzy różnymi wirusami, zwany skokiem genetycznym. Jest to zjawisko powodujące powstanie nowych typów wirusa, które mogą być wyjątkowo niebezpieczne dla człowieka.
Ludzie zarażają się drogą kropelkową. Infekcja jest więc przenoszona z człowieka na człowieka. Niekiedy zdarza się, że wirus uzyskuje zdolność przenoszenia się ze zwierzęcia na człowieka. Największa ilość wirusa jest uwalniana podczas kichania. Wirus potrafi się wtedy rozprzestrzeniać z prędkością nawet 200 km/h.
W temperaturze 20°C może przeżyć około 6 godzin, natomiast im niższa temperatura, tym żywotność wirusa jest większa. W temperaturze 6°C jego aktywność utrzymuje się nawet do 30 dni. Bardzo dobrze czuje się również w lodzie.
Dlaczego grypa jest tak niebezpieczna dla ludzi?
Ten problem można analizować w różnych aspektach – medycznym, ekonomicznym oraz ludzkim.
Grypa jest chorobą, która najczęściej sama się ogranicza, a więc człowiek, który ma zdrowy, w pełni wydolny organizm, potrafi się samoistnie wyleczyć. W tym przypadku mamy do czynienia z aspektem ekonomicznym, gdzie choroba drastycznie potrafi zwiększyć absencję chorobową pracowników, co powoduje wzrost kosztów pracy.
U pacjentów należących do grup wysokiego ryzyka – dzieci, osób cierpiących przewlekle na choroby układu krążenia, układu oddechowego, cukrzycę, choroby neurologiczne, choroby nerek, wrodzone i nabyte deficyty odporności – grypa potrafi siać szczególne zniszczenie. Pojawiają się powikłania w postaci zapalenia płuc, zapalenia mięśnia sercowego, powikłania neurologiczne, jak również zaostrzenia chorób podstawowych. Taka sytuacja doprowadza bardzo często do długotrwałych hospitalizacji i wymaga włączenia dodatkowych leków. Niestety niekiedy infekcja ta może doprowadzić do zgonu pacjenta. Wszyscy ludzie, którzy mają kontakt z dużą grupą, np. pracują w open space’ach, ze względu na zwiększone prawdopodobieństwo przeniesienia infekcji powinni być szczepieni obowiązkowo.
Od czasu do czasu pojawia się pandemia grypy. Pandemia jest epidemią na skalę światową. Wywołuje ją zwykle typ wirusa, który nabył zdolność przejścia ze zwierzęcia na człowieka. Największą odnotowaną pandemią była grypa hiszpanka wywołana przez wirusa typu H1N1. Szacuje się, że zmarło na nią około 40-50 milionów ludzi na świecie. Pandemia ta miała miejsce w latach 1918-1920. Najwięcej powikłań wywołała u ludzi młodych, gdzie głównym problemem było pierwotne wirusowe zapalenie płuc, które prowadziło do niewydolności oddechowej i wtórnie bakteryjnego zapalenia płuc.
Jak zapobiegać?
Jedynym skutecznym środkiem zapobiegającym jest szczepienie przeciwko grypie. Pierwsza szczepionka przeciwko grypie została wprowadzona i zarejestrowana w 1945 r. w USA. Od tego czasu wiele się jednak zmieniło. Szczepionki dostępne obecnie na rynku są szczepionkami nowej generacji – składają się z podjednostek wirusa, co oznacza, że nie można się od takiej szczepionki zarazić grypą. Sama szczepionka nie ma w sobie również składników, które bezpośrednio blokują wirusa grypy.
Nasz organizm sam musi wytworzyć taką obronę, potrzebuje na to około 10-14 dni. Szczepienie planujemy więc przynajmniej 2 tygodnie przed okresem nasilonych infekcji, aby mieć pewność, że odporność będzie wystarczająca. Trzeba również pamiętać, że żadne szczepienie nie zabezpiecza przed zachorowaniem w 100%. Szczepienie ma na celu zapobieganie ciężkim powikłaniom infekcji grypowej. Może się więc zdarzyć, że przejdziemy infekcję grypową, jednak przebiegnie ona w łagodniejszy sposób. Odporność po szczepieniu utrzymuje się około 12 miesięcy. Dzieje się tak dlatego, że wirus grypy bardzo często zmienia swoją postać, stąd szczepienie, które było dedykowane innemu podtypowi wirusa, staje się niewystarczające. W związku z tym konieczne jest modyfikowanie szczepionek corocznie.
Czy można grypę leczyć?
W Polsce zarejestrowane są trzy preparaty przeciw wirusowi grypy. Amantadyna, która działa na wirusa typu A oraz dwa preparaty przeciwko grypie typu A i B – oseltamiwir i zanamiwir. Niestety nie są to preparaty pozbawione działań ubocznych. Co więcej pojawiły się doniesienia na temat uodpornienia wirusa na te preparaty, dlatego też stosujemy je tylko w wybranych, ciężkich przypadkach, a nie jako postępowanie standardowe.
Autor: Lek. med. Joanna Dróżdż-Gradzikiewicz - Specjalista medycyny rodzinnej