Rozwój dziecka w pierwszym roku życia
W ciągu pierwszych dwunastu miesięcy życia niemowlę rozwija się niezwykle intensywnie. Szybko zmienia się pod względem fizycznym, jaki i psychicznym. W pierwszym roku życia dziecko przechodzi kilka skoków rozwojowych, podczas których zmienia się intensywność jego doznań, poznawanie świata, a także wrażliwość na bodźce zewnętrzne.
Wyniki Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia, opublikowane przez GUS, wskazują, iż zdrowie polskich dzieci w wieku 0 – 14 lat jest średnio zadowalające. Okazuje się, że co czwarte dziecko boryka się z długotrwałymi problemami zdrowotnymi (26,1%). Badania pokazują również, że dość często maluchy w wieku 0 – 4 lat poddawane są hospitalizacji (13,5%). Przy okazji można dowiedzieć się, że maluchy odżywiają się lepiej niż starsze dzieci – najmłodsi, którzy codziennie spożywają warzywa, stanowią 68,7% ogółu badanych, natomiast nastolatki - tylko 56,5% (źródło: http://www.dzieciwpolsce.pl/aktualnosc/49).
Bez względu na różne mankamenty zdrowotne niemowląt, pierwszych dwanaście miesięcy w życiu dziecka jest okresem najbardziej dynamicznym pod względem rozwojowym i poznawczym. Po roku od narodzin maluch potrafi już samodzielnie siedzieć, raczkować, a nawet chodzić. Obserwując rozwój dziecka w tym okresie, zwracamy uwagę przede wszystkim na jego umiejętności fizyczne, zapominając o tym, że w zdobyciu tych umiejętności niezwykłą rolę odgrywa mózg i układ nerwowy malucha. Skoki rozwojowe to momenty przełomowe w dojrzewaniu układu nerwowego małego człowieka. W ciągu pierwszego roku życia dziecka takich szczytowych momentów dojrzewania jest siedem.
Piąty tydzień życia – pierwsze zmiany
W piątym tygodniu życia, zaraz po ukończeniu pierwszego miesiąca, dziecko przechodzi pierwszy skok rozwojowy. Wtedy wyostrzają się zmysły malucha, zaczyna on reagować na bodźce zapachowe, wzrokowe i słuchowe. Dziecko potrafi zatrzymać wzrok na twarzach i przedmiotach, reaguje na dźwięki, dotyk, może również zacząć się uśmiechać. Wszystkie te procesy poznawcze są związane z dojrzewaniem mózgu malucha. W tym okresie zmienia się również płacz dziecka, mogą pojawić się prawdziwe łzy.
7 – 9 tydzień, czyli kontrola ruchu
Około 8 tygodnia dziecko zaczyna postrzegać powtarzające się wzorce jak kąpiel, sen czy pora jedzenia. W tym okresie maluch odkrywa swoje dłonie i zaczyna je uważnie oglądać oraz próbuje koordynować ich ruchy dotykając różnych rzeczy. Dodatkowo maluch potrafi już rozróżniać reguły w dźwiękach, zapachach i smakach. Drugiemu skokowi rozwoju towarzyszą także zmiany ruchowe – dziecko próbuje podnosić główkę oraz kopie nóżkami i macha rączkami. W tym czasie maluch reaguje żywiołowo na wesołą muzykę, a także przygląda się uważnie twarzom, reagując na ich mimikę.
11 – 12 tydzień – koordynacja wzrokowo – ruchowa
Pomiędzy 11 a 12 tygodniem życia u malucha pojawiają się umiejętności wymagające koordynacji wzrokowo – ruchowej. Dzieci potrafią już wodzić wzrokiem za przedmiotami i nie tracą ich z pola widzenia, a także sięgają po nie rączkami. Dodatkowo maluch potrafi odwracać głowę za interesującym go przedmiotem, a jego ruchy stają się bardziej płynne. W tym okresie życia dziecko zaczyna dostrzegać więcej szczegółów w otoczeniu i znacznie silniej reaguje na bodźce zewnętrzne, np. głosy rodziców. Dwunastotygodniowy maluch potrafi również wydawać z siebie różne dźwięki, np. piski, gaworzenie, krzyki.
14 – 19 tydzień – nowe umiejętności
Pomiędzy 14 a 19 tygodniem u dziecka następuje bogactwo nowych umiejętności. Staje się ono aktywnym uczestnikiem życia rodzinnego, wzbogaca wydawane przez siebie dźwięki o spółgłoski. Maluch reaguje z entuzjazmem na swoje imię i zaczyna się interesować swoim odbiciem w lustrze. Dodatkowo zaczyna również rozpoznawać kolejność prostych zdarzeń, np. wyciąga rączki, gdy wie, że zostanie wzięte na ręce. Maluch pogłębia swoją sprawność fizyczną, potrafi już przekręcać się z brzuszka na plecy i odwrotnie oraz manipuluje przedmiotami, przekładając je z ręki do ręki.
22 – 26 tydzień – rozpoznawanie bliskich
W okresie pomiędzy 22 a 26 tygodniem maluch zaczyna dostrzegać związki między ludźmi i rozpoznawać osoby z najbliższego otoczenia. Dziecku zaczyna towarzyszyć tzw. lęk separacyjny, czyli obawa przed rozstaniem z rodzicami, a przede wszystkim z mamą. Maluch staje się nieufny wobec osób, których nie zna i nie uśmiecha się do każdego napotkanego człowieka. W tym okresie dziecko lubi eksperymentować, np. zrzucając zabawki na podłogę lub ciągnąc za włosy lub uszy.
33 – 37 tydzień – rozwój inteligencji
Okres pomiędzy 33 a 37 tygodniem zmienia u dziecka sposób pojmowania świata. Maluch zaczyna zauważać logikę i uporządkowanie otoczenia. W tym czasie dziecko uczy się porządkować świat według kategorii, rozumie, że np. pies to nie tylko ulubieniec domowy, ale każde podobne zwierzątko, itp. Maluch potrafi sam zainicjować proste zabawy, wyraża również swoje nastroje za pomocą gestykulacji, mimiki i wydawanych odgłosów.
41 – 46 tydzień – etap sekwencji
W okresie następującym przed pierwszymi urodzinami maluch potrafi już zbudować, jak również zburzyć wieżę z klocków. Zaczyna dostrzegać powiązania pomiędzy wydarzeniami, gdy np. schowamy zabawkę do pudełka, dziecko potrafi wyjąć przedmiot. Umie również gestami lub prostym słowem domagać się jedzenia. Coraz częściej używa słowa ”nie”, oczekując, że jego wymaganie będzie spełnione. W tym czasie maluch lubi bawić się sorterami, dopasowując klocki od otworów.
Każdy maluch rozwija się zgodnie z indywidualnym schematem, dlatego nie powinniśmy się niepokoić, gdy nową umiejętność zdobędzie tydzień później. Opisane skoki rozwojowe są umowne i pomocne przy diagnozowaniu problemów. W rozwoju dziecka bardzo ważne jest, aby kolejne umiejętności zdobywało samodzielnie.
Autor: Piotr Strugała