Jesteś na stronie Rozwój dziecka w pierwszym roku życiaPrzejdź do:
Rozwój dziecka w pierwszym roku życia
02 sie 2017

Rozwój dziecka w pierwszym roku życia

Parafrazując powiedzenie, że „czym skorupka za młodu nasiąknie …….” można uznać, iż pierwsze miesiące życia i kształtowanie się jeszcze niedojrzałych struktur, i funkcji wpływa na całe dalsze życie. To w pewnym zakresie prawda.

Parafrazując powiedzenie, że „czym skorupka za młodu nasiąknie …” można uznać, iż pierwsze miesiące życia i kształtowanie się jeszcze niedojrzałych struktur, i funkcji wpływa na całe dalsze życie.

 

To w pewnym zakresie prawda. W zakresie, ponieważ z jednej strony istnieje „ gotowość” do realizacji określonej funkcji poprzez dojrzewanie określonych struktur, a z drugiej strony czas, w którym ta cecha się pojawia jest najlepszym czasem do uruchomienia aktywności. Późniejsze w czasie niż fizjologicznie „zaprogramowane” włączanie określonych parametrów powodować może albo ich niepełny rozwój, albo upośledzenie funkcjonowania. Krótko mówiąc wszystko ma swój czas i swoje miejsce. Dlatego tak ważnym jest obserwacja sekwencji włączania się poszczególnych funkcji i dojrzałości strukturalnej by ewentualne odchylenia od normy móc jak najszybciej korygować.

Należy jednakże pamiętać, że mówimy o żywym człowieku nie o maszynie. Tu istnieją cechy indywidualne, jednostkowo zmienne. Nie wszczynajmy alarmów, jeśli coś nie zadziałało, a w mądrych książkach o rozwoju osobniczym jest napisane, że w szóstym tygodniu życia to… Zawsze, gdy mamy podejrzenie o zaburzeniach w rozwoju psychomotorycznym, nim podejmiemy działania korygujące albo będziemy zmuszali dziecko do realizacji funkcji, na które jest ono jeszcze nie gotowe, skonsultujmy to z lekarzem, najlepiej z pediatrą.

Niech przykładem posłuży tu scenka, którą pewnie każdy z nas obserwował, gdy dumni z pierwszego samodzielnego kroku pociechy rodzice przedstawiają to osiągnięcie kolejnym członkom bliższej i dalszej rodziny na kolejnych pokazach, ciesząc się jednocześnie z często wyciąganych w stronę dorosłych rączek głównego aktora. To oprócz manifestacji naturalnej i głębokiej miłości bywa również swoistym wołaniem o pomoc, bo wysiłek jest za duży i proszę pomóżcie mi, weźcie mnie na ręce, tam się mniej męczę. Takie poddawanie stresowi funkcjonalnemu niedojrzałego jeszcze i mało sprawnego układu narządów ruchu, zmysłu równowagi, wzroku jest wysiłkiem, który może oddziaływać nie pozytywnie stymulująco na rozwój, a obciążając strukturę ponad jej wydolność powodować zaburzenia w jej rozwoju – na przykład nadmierne obciążanie dynamicznego układu stóp – zwłaszcza rozcięgna podeszwowego stopy i układy więzadłowego, co w kolejnych etapach rozwoju może prowadzić do błędów postawy, zaburzeń wzorca chodu i tak dalej. Oczywiście zdarzyć się to będzie mogło nie od incydentalnych przedstawień osiągnięć psychomotorycznych naszej pociechy, ale od częstego wystawiana na obciążenia jego niedojrzałego jeszcze organizmu na ekstremalny – oczywiście z jego perspektywy – wysiłek.

Pierwszy rok życia jest niezwykły, pod względem tempa zmiany nigdy już nie będą zachodziły tak szybko, nie będą tak dramatyczne i nie będą tak obciążające. Nasz maluch, mimo że z naszej perspektywy to głównie śpi – wykonuje ogromna prace, której żaden dorosły nie byłby w stanie dokonać. Zaczyna się jego wielka przygoda z życiem. Mimo, że postarzał się już o około 9 miesięcy to dopiero po raz pierwszy styka się z koniecznością adaptacji do środowiska gazowego, do tej pory przebywał przecież w środowisku wodnym. Zaczyna samodzielnie oddychać, zaczyna odbierać wiele bodźców z otoczenia, które do tej pory albo docierały do niego stłumione, albo był ich pozbawiony. Na dodatek to wszystko w otoczeniu, którego nie zna, nie rozumie, a jedyna rozpoznawalna i budząca zaufanie struktura to ten wielki stwór, który nachyla się nad nim, karmi, chroni i reaguje, a który później uzyska nazwę Mama.

Od pierwszego miesiąca życia dziecko widzi, słyszy, czuje. Potrafi odruchowo zacisnąć piąstki i to tak mocno, że można je unieść podając mu palce obydwu rąk. Potrafi odwracać główkę na bok położone na plecach. Reaguje w ramach odruchu Moro gwałtownym odrzuceniem rączek na bok i rozprostowanie paluszków oraz powrotem do pozycji wyjściowej na silne światło, błysk, głośny, gwałtowny hałas. Manifestuje swoje stany dyskomfortu płaczem, a uspokaja się przytulane, dotykane, uspokaja się w rytm serca matki w trakcie i po karmieniu, uczy się reagować na głos, dlatego tak ważne jest przebywanie z dzieckiem i wchodzenie jak najczęściej z nim w interakcje.

W kolejnym miesiącu dziecko doskonali już uzyskane funkcje ruchowe poprzez wzmacnianie się siły mięśniowej, położne na brzuchu potrafi na chwilę unieść główkę, która po chwili gwałtownie opada, ciało dziecka staje się bardziej wyprostowane niż poprzednio, gdy miało jeszcze częste tendencje do przyjmowania pozycji embrionalnej, piąstki częściej się rozluźniają. Wodzi wzrokiem za kolorowymi przedmiotami i rozpoznaje twarz opiekuna, potrafi coraz częściej i dłużej skupić wzrok.

W trzecim miesiącu leżąc na brzuchu unosi główkę opierając się na przedramionach, nie umie jeszcze unieść pupy. Pod koniec tego okresu i w następnym kształtuje się lordoza szyjna kręgosłupa. Potrafi już w miarę swobodnie obracać główką, doskonali koordynację wzrokowo-słuchową i co ważne dla opiekunów coraz częściej uśmiecha się.

W czwartym miesiącu leżąc na brzuchu potrafi już długo utrzymać uniesiona główkę, bawi się rączkami i nóżkami, a wszystko co możliwe wkłada do ust. Podtrzymywane pod pachami trzyma nóżki zgięte w stawach biodrowych i kolanowych, ale czasem gwałtownie je prostuje odpychając się od podłoża. Potrafi chwycić zabawkę dwoma rączkami. Potrafi różnicować swoje ekspresje emocji w różnych formach płaczu i śmiechu.  

W piątym miesiącu życia najczęściej potrafi już siedzieć podparte, napina mięśnie brzucha i miednicy, zgina kończyny. Leżąc na brzuchu udaje mu się czasami przewrócić na plecy poprzez zginanie i rozprostowywanie kończyn. Z zachwytem odkrywa swoje stopy i bez specjalnego wysiłku potrafi wkładać palce stóp do buzi. Potrafi wymawiać już pojedyncze sylaby.

W szóstym miesiącu życia sprawnie kontroluje pozycje głowy i próbuje samodzielne przyjąć pozycję siedzącą, co coraz częściej mu się udaje. Położony na brzuchu bez specjalnego wysiłku utrzymuje główkę nad podłożem opierając się na ramionach potrafi przekręcać się z pleców na brzuch. Potrafi już przekładać zabawkę z ręki do ręki. Rozpoznaje osoby obce, gaworzy, czyli wydaje dźwięki szeregu sylab zmieniając intonacje.

W siódmym miesiącu potrafi sprawnie i samodzielnie obracać się z pleców na brzuch i odwrotnie, potrafi się turlać, próbuje samodzielnie siadać, czasem nawet skutecznie, nie podpiera się w czasie zabawy, co umożliwia mu lepsze operowanie kończynami górnymi i doskonalenie precyzji chwytu i koordynacji wzrokowo – ruchowej. Coraz dłużej i uważniej obserwuje zachowania innych osób w swoim otoczeniu.

W ósmym miesiącu życia samodzielnie siedzi i pełza, próbuje wstawać, zauważa i boi się obcych, sprawnie obraca przedmiotami trzymanymi w rękach.

W dziewiątym miesiącu podtrzymywane przez opiekunów potrafi utrzymać pozycję stojącą i coraz częściej podejmuje próby samodzielnego przejścia z pozycji siedzącej do pozycji stojącej. Raczkuje i poznaje najbliższe otoczenie co stymuluje mózg do ekspresowego rozwoju. Bawi się z opiekunami i nie reaguje płaczem, gdy matka znika na chwile z pola widzenia w trakcie zabawy. Uruchamia stawy nadgarstka. Doskonali chwyt pęsetkowy, rozumie proste polecenia typu - daj.

W dziesiątym miesiącu zwykle stawia pierwsze kroki, co prawda w asyście opiekuna. Może to zdarzyć się już w dziewiątym, a nawet pod koniec ósmego miesiąca, ale też jeśli wystąpi w jedenastym nie jest to powodem do niepokoju, jeśli poprzednie etapy doskonalenia się zdolności psychomotorycznych nie odbiegały znacząco od wzorca. Bawi się najczęściej w pozycji siedzącej. Rozwija się lordoza lędźwiowa kręgosłupa. Doskonali koordynację ruchową wkładając jeden przedmiot do drugiego trzymanego w drugiej ręce.

Jedenasty miesiąc to czas na samodzielne wstawanie, pierwsze samodzielne kroki, choć jak pisano powyżej to może pojawić się już kilka tygodni wcześniej lub później. Lubi uzyskiwać i reaguje na aprobatę otoczenia przy wykonywaniu czynności, pewnie chwyta drobne przedmioty.

Dwunasty miesiąc życia to już około 6 ząbków, to umiejętność podania drugiej osobie drobnego przedmiotu i dalsze doskonalenie już uzyskanych umiejętności, na przykład samodzielnego przejścia z pozycji siedzącej do stojącej, a nawet z pozycji stojącej do siedzącej w sposób kontrolowany. To samodzielny z coraz rzadszymi upadkami chód. Najczęściej na palcach ze stopniowym obciążaniem całej powierzchni stopy. Stopa w tym okresie, nawet do 36 miesiąca życia jest płaska, jest to stan przejściowy, który wraz ze wzmacnianiem się układu więzadłowo kostnego stopy przejdzie w stan stopy wysklepionej, a pięć łuków stopy utworzy właściwe sklepienie umożliwiające amortyzowanie wyższych pięter układu narządów ruchu oraz wzmocni zjawisko propulsji, czyli odbicia w trakcie chodu palucha od podłoża. Prawidłowe ukształtowanie stopy, mimo że trwa długo nie może być zaburzane ani przez zbyt szybkie i nadmierne obciążanie, ani przez stosowane obuwie, ani przez stereotypie ruchowe.

Kończąc należy pamiętać o osobniczo zmiennym tempie rozwoju każdego dziecka. Kreśląc te kilka słów chcieliśmy zwrócić uwagę przede wszystkim na etapy rozwojowe, ich sekwencje oraz ich wpływ na kształtowanie się całego organizmu na często całe dalsze życie. Wszystko musi mieć swój czas i swoje miejsce.

 

Autor: Dr n. med. Cezary R. Lipiński


Dziękujemy za korzystanie z Portalu Pacjenta

Mednow Sp. z o.o.

ul. Johna Baildona 66A,

40-115 Katowice,

KRS 0001164024, NIP 6751811676

Zmień zgody cookie

Ładowanie zakończone