Nietrzymanie moczu u osób starszych
Nietrzymanie moczu (NTM) to ciągle wstydliwa dolegliwość w Polsce, jak wynika z badań Kantar TNS. Ten problem może dotknąć osoby w różnym wieku, ale najczęściej na NTM cierpią osoby starsze. Nietrzymanie moczu to jednak nie tylko problem zdrowotny, ale także społeczny.
Problem nietrzymania moczu staje się coraz poważniejszy w społeczeństwach, ponieważ te szybko się starzeją. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że na NTM cierpi nawet 15% światowej populacji. Ta dolegliwość dotyka nawet jedną trzecią mężczyzn po 80. roku życia i 50% kobiet po 70. roku życia (źródło: http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2708). W Polsce z problemem nietrzymania moczu boryka się nawet 4 mln starszych osób. Liczba chorych rośnie, co pokazują także dane NFZ. Co roku fundusz wydaje średnio o prawie 31% więcej środków na badania urodynamiczne i o ponad 20% więcej na refundację leków na NTM (źródło: http://ntm.pl/userfiles/file/Raport_NTM_2016.pdf). Nietrzymanie moczu to choroba intymna, która często wywołuje poczucie wstydu, a w skrajnych przypadkach może nawet prowadzić do depresji (źródło: https://journals.viamedica.pl/seksuologia_polska/article/viewFile/33618/24661).
Rodzaje nietrzymania moczu
WHO i ICS (Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji) definiują NTM jako niezależny od woli chorego wyciek moczu z pęcherza moczowego i podkreślają, że inkontynencja jest problemem higienicznym, estetycznym oraz społecznym (źródło: https://www.ics.org/Publications/ICI_5/INCONTINENCE.pdf). ICS dodatkowo klasyfikuje problem nietrzymania moczu w następujący sposób:
- NTM z przepełnienia – przeważnie problem pojawia się, gdy dochodzi do znacznego powiększenia gruczołu krokowego. Mocz napotyka przeszkodę w odpływie z pęcherza, który rozciąga się i przepełnia. W rezultacie dochodzi nawet do stałego wycieku;
- NTM wysiłkowe – przeważnie ta dolegliwość pojawia się, gdy dochodzi do osłabienia mięśni dna miednicy. To sprawia, że cewka moczowa nie zaciska się prawidłowo. W rezultacie podczas wysiłku fizycznego, a nawet podczas kichania pojawia się objaw nietrzymania moczu;
- NTM z nagłym parciem – w tym przypadku najpierw pojawia się duża potrzeba oddania moczu, po której dochodzi do jego wypływu. Winowajcą jest nadmierna aktywność mięśni pęcherza, które dodatkowo nie pracują prawidłowo. Kurczą się zbyt wcześnie, co sprawia, że sygnał nie zdąży dotrzeć do mózgu. Ten rodzaj NTM może być wyjątkowo uciążliwy, ponieważ pojawia się w najmniej odpowiednim momencie, jak zmiana pozycji ciała czy stosunek płciowy.
Leczenie NTM i środki absorpcyjne
NTM może być spowodowane bardzo różnymi problemami ze zdrowiem. To sprawia, że leczenie farmakologiczne musi zostać ściśle dopasowane do określonego pacjenta. W przypadku pęcherza nadreaktywnego lekarze zalecają leki antycholinergiczne (część z nich jest refundowana przez NFZ). Coraz częściej stosuje się również środki farmakologiczne najnowszej generacji, do których należy na przykład miarabegron (odpłatny). W przypadku wielu terapii stosuje się także leczenie skojarzone, w którym łączy się różne substancje lecznicze.
Dużą rolę w leczenia nietrzymania moczu odgrywa fizjoterapia połączona z terapią farmakologiczną. W takim przypadku najczęściej wykonywany jest u kobiet trening mięśni dna miednicy (ćwiczenia Kegla). Dla pacjentów cierpiących na NTM wysiłkowe zalecany jest natomiast biofeedback, czyli nauka świadomego kurczenia i rozkurczania mięśni dna miednicy. Kolejną metodą fizjoterapii jest elektrostymulacja mięśni dna miednicy. Za pomocą impulsów elektrycznych wymuszane są skurcze, które poprawiają ukrwienie i odbudowują mięśnie.
Osoby starsze cierpiące na NTM często muszą korzystać z odpowiednich środków absorpcyjnych. Większość z nich jest na szczęście refundowana przez NFZ po przepisaniu przez lekarza, chociaż przepisy są tu bardzo restrykcyjne. Wybór odpowiedniego środka absorpcyjnego zależy od wielu różnych czynników, jak na przykład stopień chłonności, zabezpieczenie przed wyciekaniem, wiek użytkownika, mocowanie, stopień nasilenia NTM, itp. Do najpopularniejszych środków absorpcyjnych należą pieluchomajtki, pieluchy i wkładki anatomiczne (w dwóch wersjach, dla mężczyzn i kobiet), pieluchy chłonne, podkłady, prześcieradła itp. Polacy rocznie wydają w sumie na środki absorpcyjne ponad 122 tys. zł, kolejne 2 mln zł dopłaca NFZ. Nietrzymanie moczu jest więc również dużym problemem ekonomicznym (źródło: http://ntm.pl/userfiles/file/Raport_NTM_2016.pdf).
Polskie społeczeństwo staje się coraz starsze, co sprawia, że długoterminowa opieka nad seniorami to coraz większe wyzwanie. Należy podkreślić, że wiele z tych osób jest niesamodzielnych. W takim przypadku konieczna jest opieka domowa ze strony najbliższych, opieka zapewniana przez przychodnie i szpitale, a także przez wyspecjalizowane domy pomocy społecznej. Nie można zapominać, że wielu z seniorów ma właśnie problem z NTM. To dodatkowe wyzwanie dla opiekunów. W takim przypadku potrzebne jest nie tylko wsparcie w leczeniu, w codziennej higienie, ale również w sferze psychologicznej. Senior musi się przekonać, że NTM to nie wstyd, ale choroba, z którą trzeba sobie poradzić.
Autor: Piotr Strugała