Jak zadbać o psychikę seniora?
Starość należy do naturalnych procesów zachodzących w życiu i funkcjonowaniu każdego człowieka. Następują różne zmiany w organizmie starszych osób, doprowadzając czasami do schorzeń, także w obrębie mózgu. Tempo rozwoju procesów starzenia zależy od wielu czynników, jednak z biegiem czasu dotyka każdego seniora.
W wymiarze globalnym, jako społeczeństwo, jesteśmy starzy. Obecnie na Ziemi żyje ponad 800 mln osób powyżej 60. roku życia, a według szacunków WHO do 2050 roku liczba ta wzrośnie do 1 mld. Osoby starsze muszą sprostać różnym wyzwaniom, często związanych z własnym zdrowiem fizycznym i psychicznym. Według statystyk obecnie ponad 20% osób w wieku powyżej 55 lat cierpi na zaburzenia psychiczne (źródło: http://parkpsychologii.pl/10-pazdziernika-swiatowy-dzien-zdrowia-psychicznego-zdrowie-psychiczne-osob-starszych/). Natomiast po 65. roku życia, u około 80% badanych pojawiają się choroby somatyczne, tj. nadciśnienie, osteoporoza, zaćma, jaskra i nowotwory. W tej grupie wiekowej u około 15% osób występują również zaburzenia adaptacyjne, psychiczne związane z inną chorobą oraz otępienia i depresja (źródło: http://www.psychiatria.pl/artykul/zaburzenia-psychiczne-w-wieku-podeszlym/546).
Dane pokazują, że jedna czwarta osób powyżej 60. roku życia umiera z powodu samookaleczenia. Szacuje się również, że około 35,6 mln ludzi na świecie cierpi na demencję, dodatkowo liczba ta prawdopodobnie będzie się podwajać co 20 lat i w roku 2030 wyniesie 65,7 mln osób. Na depresje skarży się 7% seniorów (źródło: http://www.choroby.senior.pl/78,0,15-proc-seniorow-cierpi-na-choroby-psychiczne,17643.html).
Dlaczego się starzejemy?
Starość jest rezultatem długotrwałego i nieodwracalnego procesu fizjologicznego, może ono mieć uwarunkowanie genetyczne, biologiczne lub środowiskowe. Powszechnie wiadomo, że kobiety i mężczyźni różnią się między sobą rodzajem chromosomów płciowych, co prawdopodobnie wpływa na długość życia pań – umierają one średnio o około 5 lat później niż panowie. W procesie fizjologicznego starzenia wraz z wiekiem obserwujemy u osób starszych stopniowe osłabienie sił fizycznych i sprawności niektórych funkcji poznawczych, zwłaszcza pamięci i koordynacji wzrokowo–ruchowej. Proces patologicznego starzenia objawia się obniżeniem sprawności fizycznej i psychicznej w sposób utrudniający codzienne funkcjonowanie. Wśród innych przyczyn starzenia wymienia się m.in. obniżenie odporności organizmu i zmniejszenie zdolności przystosowawczych do zmian w otaczającym środowisku.
Zaburzenia psychiczne u seniorów
Najczęściej spotykanym u seniorów zaburzeniem psychicznym jest depresja. Szacuje się, że cierpi na nią około 50% populacji osób w podeszłym wieku. Niestety, bardzo często ta przypadłość nie jest rozpoznawana przez lekarza, a tym samym pozostaje nieleczona. Funkcjonuje często stereotyp, że starość musi być smutna, a osoba starsza jest ponura i marudna. Okazuje się, że często takie zachowanie seniorów powoduje choroba. Objawy depresji można skutecznie leczyć, wystarczy konsultacja lekarza psychiatry i właściwy dobór lekarstw.
Zaburzenia pamięci miewa około 20% seniorów. Problem ten jest spowodowany niedokrwieniem i niedotlenieniem mózgu, na co często wpływa mniejsza ilości płynów w organizmie seniorów. Gdy pijemy mało płynów, krew się zagęszcza i wolniej krąży, a tym samym do mózgu dociera mniej tlenu i glukozy. Pierwszymi objawami choroby są krótkie, trwające kilka minut przymglenia. Z czasem schorzenia rozwija się i symptomy te pojawiają się częściej (źródło: http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/uklad-nerwowy/jak-zmienia-sie-psychika-na-starosc_33534.html).
Nierzadkim zaburzeniem zdrowia psychicznego, spotykanym u osób w podeszłym wieku, jest otępienie, w tym choroba Alzheimera. Schorzenie to charakteryzuje się zaburzeniami w mózgu, którym towarzyszą różne objawy jak zaniki pamięci, orientacji, rozumienia, zmiany osobowości, a także trudności w zapamiętywaniu nowych informacji.
Właściwa opieka nad seniorem
Starzenie się człowieka jest często połączone z przejściem na emeryturę, czyli zmianą codziennego życia. Do tego dochodzą kłopoty ze zdrowiem i samotność. W takich sytuacjach seniorzy nierzadko czują się odrzuceni i niepotrzebni, co powoduje problemy natury emocjonalnej i psychicznej. Dla osób w podeszłym wieku niezmiernie ważną rolę odgrywają kontakty z najbliższą rodziną i ich akceptacja. W zachowaniu zdrowia psychicznego u seniorów dużą wagę odgrywa również aktywność, nie tylko fizyczna, ale też umysłowa. Dobrze, jeśli osoby starsze nie zamykają się we własnych czterech ścianach, ale uczestniczą w różnych pracach społecznych, należą do grup, kółek seniorów lub wracają do nauki, korzystając z Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Bardzo dobrym sposobem na aktywność i relaks osób w podeszłym wieku jest terapia tańcem i ruchem, która wzmacnia harmonię psychofizyczną oraz jest źródłem pozytywnego myślenia i rozwoju osobistego. Odpoczynek, sen, lekkostrawna dieta, unikanie stresu oraz czas na przyjemności pomagają seniorom zachować zdrowie fizyczne i psychiczne.
Niestety, często za zaburzenia w psychice starszych ludzi odpowiada ich otoczenie, spychając seniorów na margines życia lub traktując ich wręcz jak dzieci. To błąd, który prowadzi do poważnych chorób. Senior otoczony rodziną i przyjaciółmi, prowadzący aktywny tryb życia, jest szczęśliwszy i dłużej pozostaje w dobrej kondycji fizycznej oraz psychicznej.
Autor: Piotr Strugała