Dieta w osteoporozie - zapobieganie i leczenie dietetyczne
Utrata masy kostnej przebiega zwykle niezauważalnie i bezboleśnie. Często o chorobie dowiadujemy się zbyt późno, dlatego warto wcześniej pomyśleć o właściwym żywieniu. Osteoporoza należy do najczęstszych chorób ludzkości. Światowa Organizacja Zdrowia prognozuje, że co czwarta kobieta i co ósmy mężczyzna zachoruje na osteoporozę.
Do rozwoju osteoporozy przyczyniają się czynniki genetyczne i styl życia, w tym nawyki żywieniowe. Czynniki żywieniowe są odpowiedzialne w 50% za rozwój choroby. Na osteoporozę chorują częściej kobiety niż mężczyźni, szczupli niż osoby z nadwagą lub otyli oraz ludzie rasy białej i żółtej niż ludzie rasy czarnej. Dieta uboga w wapń, witaminę D, małe ilości warzyw oraz nadmiar fosforu, białka, kofeiny, soli, cukru i alkoholu mają znaczący wpływ na rozwój osteoporozy. Choroba częściej rozwija się u palaczy. Unieruchomienie lub brak aktywności fizycznej ma również duże znaczenie na odwapnianie się kośćca. Czynnikiem genetycznym wpływającym na rozwój choroby jest przedwczesna menopauza.
Wapń jest podstawowym składnikiem budulcowym kości. Niedobory tego składnika u osób młodych powodują niższą szczytową masę kostną niż przy pełnym pokryciu zapotrzebowania. Natomiast u osób dorosłych i starszych przyczynia się do odwapniania kości i szkieletu. Dobrym źródłem wapnia są produkty mleczne fermentowane, sery twarogowe oraz sery podpuszczkowe. Osoby dorosłe powinny wybierać produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu, takie jak: półtłuste i chude sery twarogowe, jogurt, kefir i mleko ukwaszone. Przetwory z mleka koziego i owczego charakteryzują się większą zawartością wapnia. Produkty bogate w kwas szczawiowy nie powinny być spożywane z produktami bogatymi w wapń, ponieważ związek ten wiąże w przewodzie pokarmowym wapń. Dlatego unikamy połączeń typu kanapka z serkiem oraz kawa czy herbata. Godnymi polecenia wydają się małe ryby, ponieważ zazwyczaj zjadane są wraz ze szkieletem. Dietę warto urozmaicać w roślinne źródła wapnia, takie jak: figi i morele suszone, sezam, migdały czy inne orzechy.
Witamina D odpowiada za prawidłowy przebieg mineralizacji kości. Może być ona dostarczana z pożywieniem lub może być syntetyzowana w skórze pod wpływem promieni słonecznych. Niewystarczająca ekspozycja na światło, brak aktywności na świeżym powietrzu może znacząco przyczynić się do rozwoju choroby. Wraz z wiekiem maleje też wydzielanie estrogenów, które są odpowiedzialne za produkcję witaminy D. Najbogatszym źródłem tej witaminy są tłuste ryby morskie. W naszej strefie klimatycznej synteza witaminy D w skórze może odbywać się w miesiącach od kwietnia do października. Zalecane jest co najmniej 15-minutowe przebywanie na słońcu, w godzinach 10-15.
Witamina K odpowiada za procesy kościotwórcze oraz zapobiega nadmiernemu gromadzeniu wapnia w tętnicach. Jej niedobory powodują zwapnienie naczyń krwionośnych. Proces ten może szczególnie nasilać się przy niewłaściwej suplementacji. Cennym źródłem tej witaminy są produkty fermentowane, zarówno jogurt jak i kapusta kiszona, gotowany szpinak, brokuły, awokado, brzoskwinie, suszone śliwki oraz mięso i ryby.
Nadmiar fosforu w diecie powoduje aktywowanie procesów niszczenia kości, hamowanie syntezy witaminy D oraz zmniejszenie ilości wchłanianego wapnia z przewodu pokarmowego. Warto unikać nadmiernych ilości mięsa i przetworów mięsnych, żywności typu fast-food, zup w proszku i napojów typu cola.
Właściwości ochronne na kości ma magnez. O stanie kości decydują też inne pierwiastki, takie jak: potas, fluor, cynk, miedź, mangan, krzem i bor.
Utracie wapnia wraz z moczem sprzyja dostarczanie nadmiernych ilości sodu z pożywieniem. Wyeliminować należy sód znajdujący się w soli, słonych potrawach, wędlinach, konserwach mięsnych i rybnych, pieczywie, gotowych przyprawach, przyprawach zawierających glutaminian sodu, koncentratach zup i sosów.
Nadmierna ilość kofeiny, alkohol, palenie papierosów oraz mała aktywność fizyczna zaburza gospodarkę wapniowo-fosforanową, prowadzi do utraty wapnia z moczem, zmniejsza ilość wchłanianego wapnia z jelit, wywiera niekorzystny wpływ na osteoblasty.
Dieta bogata w wapń, witaminę D, witaminę K, witaminę C i witaminy z grupy B oraz dostarczająca odpowiedniej ilości mikro- i makroskładników, ma korzystny wpływ na stan kości i może zapobiegać osteoporozie. Nie zapominajmy o codziennej aktywności na świeżym powietrzu zawsze wtedy, kiedy pozwala nam na to pogoda. Aktywność fizyczna prowadzi do regularnego obciążenia mechanicznego kości, co naturalnie stymuluje kości do przebudowy. U osób aktywnych fizycznie osteoporoza praktycznie się nie zdarza.
Autor: Katarzyna Mraczek - Dietetyk