Czy dziecko zezuje? - Cover test, test Hirschberga
Zez to najczęściej spotykana choroba okulistyczna u dzieci. Nie tylko wygląda nieestetycznie, ale zdecydowanie utrudnia i komplikuje dziecku życie. Jak rozpoznać i leczyć uciekające oczko?
Jak powstaje zez?
Choroba ta powinna zaniepokoić rodziców na każdym etapie życia dziecka. Do około trzeciego miesiąca życia noworodka jego występowanie jest całkowicie normalne, ale jeśli rodzic je zaobserwuje, należy bacznie kontrolować wzrok dziecka. Ta wada objawia się uciekaniem jednego oka w stronę nosa lub policzka, gdy dziecko drugim okiem patrzy na wprost. Najczęściej odpowiada za to niewykształtowanie mięśni odpowiadających za poruszanie gałki ocznej. Może być też przekazywana genetycznie. Czasami jest objawem poważniejszych schorzeń, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u okulisty.
Choroby towarzyszące
Zezowi często towarzyszą inne choroby oczu. Może pojawić się jako konsekwencja nieleczonej krótkowzroczności, szczególnie gdy występuje na jednym oku. Astygmatyzm i dalekowzroczność też mogą mieć podłoże przy chorobie uciekającego oka. Dzieci cierpiące na krótkowzroczność najczęściej mają zeza rozbieżnego, a dalekowzroczności partneruje wada zbieżna.
Testy pozwalające postawić prawidłową diagnozę
Cover Test powinien być wykonywany podczas bilansu zdrowia dziecka w wieku 2, 4 i 6 lat. Badanie polega na naprzemiennym zakrywaniu oczu. Gdy jedno oko jest zakryte, mały pacjent drugim musi patrzeć na wskazany przez lekarza punkt. Jeśli po odsłonięciu oka zostaje ono nieruchome, wszystko jest w porządku. Jeśli ucieka w stronę nosa, mówi się o zezie zbieżnym, a w stronę ucha – rozbieżnym.
Test Hirschberga również diagnozuje występowanie leniwego oka i dodatkowo, jeśli wada występuje, określa jej kąt. Badanie polega na oświetleniu oczu dziecka z odległości około 33cm. Lekarz obserwuje odbijający się refleks świetlny od rogówki. Jeśli światło rozmieszcza się symetrycznie i w samym środku źrenicy, oznacza to, że wzrok jest prawidłowy. Gdy pojawia się w innym miejscu, lekarz mierzy odchylenie światła od centrum źrenicy. Każdy milimetr przesunięcia oznacza 7° kąta zeza. Światło odbijające się na brzegu źrenicy oznacza kąt 15o, w połowie tęczówki – 30°.
Leczenie
Leczenie zaczyna się od zmuszenia leniwego oka do poruszania mięśni. Należy jak najczęściej zatykać maluchowi zdrowe oko, aby to drugie zaczęło intensywniej pracować. Zamiast nakładek na oko można stosować krople zawierające atropinę. Dzięki temu zakroplone oko widzi niewyraźnie i dziecko samo próbuje prawidłowo ustawić leniwe oko. Należy również stosować ćwiczenia, które lekarz dobiera indywidualnie w zależności od wady wzroku.
Leczenie wymaga pracy i czasu. Pierwsze efekty mogą być widoczne dopiero po kilku miesiącach. Gdy ćwiczenia nie dają pozytywnych rezultatów, trzeba wykonać leczenie operacyjne. W tym przypadku wykonuje się je w znieczuleniu ogólnym, chociaż nie jest bolesnym zabiegiem. Po prostu ciężko wytłumaczyć maluchom, żeby siedziały nieruchomo, dlatego w celu zapobiegawczym stosuje się tego typu znieczulenie.
Zabieg wykonuje się najczęściej w wieku około 4-6 lat, ponieważ przynosi wtedy najlepsze wyniki. Polega na wzmocnieniu mięśnia, który nie działa prawidłowo i osłabieniu tego, który ciągnie oko w bok. Nie dokonuje się żadnej ingerencji w gałce ocznej. Po operacji należy przyzwyczaić dziecko do prawidłowego widzenia poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia. Zabieg nie usuwa problemu krótko i dalekowzroczności.
Konsekwencje nieleczonego zeza
Dziecko z wadą wzroku ma problem z ostrym widzeniem. Często nie rozpoznaje kształtów, ciężko mu złapać zabawki i odczuwa strach przed chodzeniem, ponieważ często wpada na różne przedmioty i nie potrafi ocenić prawidłowej odległości. Nieleczenie zeza w wieku dziecięcym może spowodować znaczne pogorszenie wzroku, a nawet jego utratę w leniwym oku.
To również problem kosmetyczny. Dziecko może mieć problem z przystosowaniem się do otoczenia, a w życiu szkolnym - koledzy z klasy mogą się z niego wyśmiewać i wykluczyć z grupy. Konsekwencje tego mogą doprowadzić do niskiej samooceny, a nawet depresji.
Autor: Urszula Stanisławska-Hunek