Co może być powodem stresu u dziecka?
Stres jest częścią naszego życia, nie można go zupełnie wyeliminować. Jednak długotrwałe sytuacje stresowe często powodują kłopoty ze zdrowiem, nerwice, a nawet depresje. Dotyczy to nie tylko dorosłych, ale również dzieci.
Stres dotyka coraz młodszych Polaków, którzy zmuszeni są sprostać coraz większym wymaganiom rodziców, rówieśników, społeczeństwa, a nawet mody. W rezultacie bardzo często na stres wystawione są już maluchy w przedszkolu, a potem wraz z wiekiem presja otoczenia jeszcze bardziej wzrasta. Niestety, nierzadko kończy się to bardzo źle.
Co powoduje stres?
Badania pokazują, że zarówno w przypadku dzieci uczęszczających do szkoły podstawowej, jak i wśród uczniów szkół ponadgimnazjalnych najczęstszą przyczyną stresu są niepowodzenia w nauce, wymagania nauczycieli, brak akceptacji rówieśników, niesprawiedliwe potraktowanie przez nauczyciela, wygląd zewnętrzny, wysokie oczekiwania rodziców i relacje z nimi, a nawet niepowodzenia w grach komputerowych. Przy czym 68% dzieci styka się z sytuacjami stresującymi najczęściej w szkole, a 8% w domu (źródło: http://www.rops-bialystok.pl/wwwois/wp-content/uploads/2013/03/3.-raport_stres-22.08.2011.pdf). Potwierdza to, że młodzi Polacy najczęściej mają do czynienia ze stresem szkolnym. Z jednej strony dzieci muszą odnaleźć się w nowym otoczeniu, a z drugiej – przychodzi im zmierzyć się z nieustanną presją dorosłych. W rezultacie młody człowiek często słyszy, że musi być najlepszy w nauce, w sporcie, że powinien być wzorowym uczniem, a do tego najlepiej również idealnym synem lub córką. Ponadto, może dochodzić jeszcze stres w domu rodzinnym (np. kłótnie rodziców, rozwód itp.). Nie wolno także zapominać o presji rówieśników i współczesnego stylu życia, w którym trzeba być najlepszym, najpiękniejszym, najmądrzejszym i najbogatszym. Życie w takim otoczeniu nie jest łatwe i prowadzi do wielu problemów.
Objawy stresu
Stres może objawiać się fizycznie lub emocjonalnie, a nawet jednocześnie w obydwu tych formach. W przypadku objawów fizycznych najczęściej pojawia się lęk, a nierzadko również panika i częste bóle głowy. Typowym objawem jest także zapominanie. Dotyczy to nie tylko różnych faktów, ale także wielu kwestii, których dziecko nauczyło się wcześniej na pamięć. Czasami pojawia się również ból w klatce piersiowej, serce bije bardzo szybko, do tego rośnie mocno ciśnienie krwi. To wszystko może powodować zawroty głowy, a w skrajnych przypadkach nawet utratę przytomności. Charakterystycznym symptomem stresu jest ból brzucha, nudności, niestrawność, biegunka lub zaparcia. Wiele dzieci skarży się także na bóle pleców i stawów, a nawet na problemy z oddychaniem. Długotrwały stres może także znacznie obniżać odporność systemu immunologicznego, a wtedy młody człowiek jest bardzo podatny na infekcje.
Bardzo groźne mogą być również objawy emocjonalne, wywołane stresem. Do najgroźniejszych należy bez wątpienia depresja. Dziecko jest wtedy przygnębione, szybko się irytuje, a do tego unika kontaktu z ludźmi. Nadmierny stres znacznie obniża także samoocenę, wywołuje poczucie bycia bezwartościowym. Dziecko jest smutne, często porównuje się z innymi, ale jednocześnie odpycha wszystkich, narzeka, boi się nowych wyzwań. Kolejnym symptomem stresu może być gniew, łatwe wpadanie w złość i frustrację, a także niepokój, który manifestuje się nierzadko obgryzaniem paznokci, tikami nerwowymi twarzy, a nawet koszmarami sennymi.
Jak pomóc zestresowanemu dziecku?
Dzieci nie zawsze potrafią radzić sobie same ze stresem. Nic dziwnego, nawet dorośli mają często z tym problem. Znowu warto odwołać się do badań. Wynika z nich, że młodzi Polacy najczęściej walczą ze stresem, utrzymując kontakty z rówieśnikami, którzy ich akceptują, starają się poprawić wyniki w nauce i naprawić relacje z rodzicami, ale również próbują się odstresować, uprawiając sport. Jedynie nieco ponad 3% uczniów szuka pomocy u szkolnego pedagoga, a 4% w ogóle nie próbuje walczyć ze stresem i nie wie do kogo się udać z problemem (źródło: http://www.rops-bialystok.pl/wwwois/wp-content/uploads/2013/03/3.-raport_stres-22.08.2011.pdf).
Nie wolno pozostawiać dziecka borykające się ze stresem samemu sobie. Przede wszystkim ważne jest wsparcie najbliższych, a w dalszej kolejności również nauczycieli. Rodzice muszą zapewnić dzieciom poczucie tego, że są kochane, akceptowane. Ważne jest także poczucie bezpieczeństwa. Miłość musi być okazywana bez względu na to czy dziecko odnosi sukcesy, czy zdarzają mu się porażki. Młody człowiek nie może mieć przekonania, że na uczucie rodziców trzeba zasłużyć. Należy pomagać dziecku w rozwiązywaniu problemów, wspierać go w jego pasjach, ale również w jego obowiązkach. Walka ze stresem to nieustanna praca, która musi charakteryzować się wytrwałością i cierpliwością rodziców. W ten sposób nawet w najgorszych sytuacjach młodzi ludzie będą wiedzieli, że znajdą oparcie w rodzinie, nauczycielach i przyjaciołach.
Autor: Piotr Strugała