Bóle pleców
Plecy to obszar, którym w anatomii topograficznej określa się mianem grzbietu. Zaczynają się od górnej granicy okolicy pośladkowej a kończą na tylnej okolicy szyi i ramion. Pod okrywającą powłoką skórną zlokalizowane są między innymi zespoły mięśni (powierzchownych i głębokich grzbietu), żebra oraz kręgosłup, oczywiście te jego elementy, które przebiegają przez opisany powyżej obszar pleców. Sam kręgosłup zaczyna się leżącą poniżej dolnej granicy pleców kością krzyżową i ogonową zaś od góry zaczyna się pierwszym kręgiem szyjnym zwanym też atlasem. Podobnie rzecz ma się z mięśniami, których przyczepy, końce bliższe i dalsze często usytuowane są poza omawianym obszarem pleców.
Objawy
Mówiąc o bólach pleców mówimy o lokalizacji odczuwanego dyskomfortu – bólu. Często jesteśmy w stanie określić jedynie dosyć przybliżony obszar odczuwanych dolegliwości – ból w okolicy lędźwiowej, po jednej lub po obydwu stronach kręgosłupa, ból pleców w okolicy piersiowej, ból pleców w okolicy ramion. Jest to spowodowane anatomicznym przebiegiem unerwienia i subiektywnymi odczuciami, które w zależności od charakteru bólu i indywidualnego progu bólowego mogą rzutować na mniejszą lub większą okolicę. Ale czasem precyzja określenie miejsca bólu jest duża. Ma na to wpływ nierzadko sama przyczyna powstawania bólu na przykład uraz, zmiana strukturalna.
Kolejnym elementem w opisie dolegliwości bólowych jest określenie siły bólu/ osobniczo zmienne i subiektywne – dla ułatwienia opisu stosuje się skale odczuwania bólu oraz komparacje do innych zjawisk bólowych, jak na przykład ból zęba, mocne uderzenie itp.
Dodatkowo określa się jego charakter – piekący, promieniujący, punktowy, jakby ukłucie, rozrywający. Te charakterystyki, czyli określenie obszaru, siły i rodzaju odczuć bólowych należy pogłębić opisując czy ból charakteryzuje się stałym poziomem natężenia, czy poziom ten ulega wahaniom, a jeśli tak to czy możemy określić, kiedy te zmiany następują i czemu towarzyszą czy występują po wysiłku, czy po długotrwałym przebywaniu w jednej pozycji, czy w pracy, czy w czasie jazdy samochodem, czy w czasie spoczynku, czy rano, czy wieczorem. Generalnie czy możemy je w jakiś sposób powiązać z wykonywanymi aktywnościami, czy też związek taki nie jest jednoznaczny.
Warto zwrócić uwagę na nie tylko kiedy ból pojawia się, ale i kiedy ustępuje, czy towarzyszy od dawna, czy dolegliwości poprzedził uraz, na przykład złamanie, czy wypadek komunikacyjny, nawet jeśli nie było bezpośrednio po nim objawów bólowych. Czy ból wyzwalany jest lub nasila się przy określonej aktywności ruchowej – chodzenie, bieganie, czy wykonywaniu określonych ruchów – zginanie do boku, skręcanie tułowia, pochylanie pleców lub ich prostowanie.
Wreszcie czy obecnie lub w niedalekiej przeszłości chorowaliśmy, lub chorujemy, nawet jeśli wydaje się, że choroba nie ma wpływu na dolegliwości bólowe pleców. Jako przykład niech posłuży zaburzenie ostrości widzenia, krótkowzroczność umiarkowanego stopnia, gdy aby wyraźnie, na przykład czytać musimy pochylać się nad tekstem co powoduje nadmierne, długotrwałe napięcie mięśni posturalnych – odpowiedzialnych za utrzymanie właściwej postawy ciała, co w efekcie może prowadzić do odczuć bólowych pleców. Jako kolejny przykład może niech posłuży niewłaściwe, niefizjologiczne obuwie. Zbyt wysoki obcas i zbyt długi czas chodzenia w takim obuwiu również nadmiernie obciąża układ narządów ruchu – kostny i mięśniowy, i jednym z odczuwalnych objawów może być ból pleców.
Diagnozowanie
Wszystkie te informacje przekazane lekarzowi w trakcie badania pozwolą na szybsze postawienie trafnej diagnozy co do przyczyny dolegliwości bólowych. Ból pleców jest pojęciem niezwykle szerokim, może być objawem bardzo wielu jednostek chorobowych, może być związany z chorobami układowymi, chorobami narządowymi, może być reakcją na niewłaściwe i utrwalone stereotypie ruchowe, może wiązać się z charakterem wykonywanej pracy, a nawet ze sposobem w jaki śpimy i jaki materac, i poduszkę wybraliśmy.
To bogactwo przyczyn i szerokie spectrum objawów wymaga za każdym razem dokładnego określenia przyczyn. Nie pozostawiajmy sytuacji bez wyjaśnienia, licząc że jakoś jak samo przyszło to samo odejdzie. Bagatelizacja bólu pleców jest niezwykle niebezpieczna. Oczywiście dotyczy to stanów, w którym ból jest albo silny, albo trwa od dłuższego czasu – powyżej 7 dni, albo powoduje upośledzenie naszej aktywności życiowej. Krótkotrwały, lekki epizod bólowy, który mija po podaniu ogólnie dostępnego leku przeciwbólowego, a którego przyczynę potrafimy sami dokładnie opisać – przemęczenie, duży jednorazowy wysiłek nie jest jeszcze sygnałem alarmowym, ale staje się nim jeśli epizody bólowe będą się powtarzały coraz częściej i trwały coraz dłużej, wtedy wizyta u lekarza jest nieodzowna.
Profilaktyka
Należy również dbać o profilaktykę, bo jak zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć. Zwłaszcza jeśli mamy wpływ na przyczyny dolegliwości bólowych. Zaczynając od poranka – lekka, rozciągająca gimnastyka przygotuje nasze ciało do codziennego wysiłku. To może być wykonanie kilku ruchów ramion i rąk wyciągniętych przed siebie i na bok oraz powoli opuszczanych do tułowia. Dokonanie kilku pogłębionych skłonów tułowia, naprzemienne unoszenie i opuszczanie ramion wraz ze ściąganiem łopatek do linii kręgosłupa. Wykonanie kilku skłonów bocznych. Taka gimnastyka może, a nawet powinna być powtarzana w pracy zwłaszcza, jeśli jest to praca siedząca.
W pozycji siedzącej obciążenia kręgosłupa są o wiele większe niż w pozycji stojącej, zwłaszcza obciążenia odcinka lędźwiowego. Pamiętajmy o dobrym podparciu tego odcinka na krześle, fotelu. Ważne jest również podparcie stóp w trakcie siedzenia. To wszystko wpływa na pogorszenie komfortu ruchowego, nadmierne obciążanie struktur i w efekcie możliwe pojawianie się bólów pleców – i nie tylko.
O wysokich obcasach napisaliśmy już powyżej, ale warto pamiętać, że zdjęcie takich butów i wykonanie kilku prostych ćwiczeń wzmocni mięśnie stóp i nóg. Warto po zdjęciu butów stanąć na piecie i unieść przednią część stopy do góry – rozciągamy tak ścięgno Achillesa, które w trakcie używania butów na wysokim obcasie bardzo skraca się, co powoduje jego słabsze ukrwienie- możliwość urazów. Po utrzymaniu się przez kilka sekund w trakcie stania na pięcie należy przenieść ciężar ciała na palce stóp odrywając piętę od podłoża. To ćwiczenie powinny wykonywać nie tylko kobiety korzystające z butów na wysokim obcasie, ale wszyscy. Związane to jest z warunkami życia - korzystanie z butów, często spełniających wymagania mody, a nieuwzględniających budowy i fizjologii czynnościowej stopy (zbyt wąskie przodostopie, zbyt sztywne podeszwy, zbyt ciasne lub zbyt luźne elementy boczne i zapiętki buta oraz poruszanie się po mało sprężystych podłożach – chodniki). To powoduje z jednej strony nadmierne obciążanie struktur układu narządów ruchu i ich niefizjologiczne funkcjonowanie. Czy tak jest, warto zaobserwować w trakcie pobytu na plaży, gdy chodzenie po nieubitym, sypkim piasku szybko prowadzi do bólu stóp.
W trakcie dnia zwracajmy uwagę na kształt mebli, z których korzystamy, czy krzesła i fotele zapewniają nam w miarę fizjologiczną pozycję, czy rozmieszczenie szafek, a zwłaszcza ciężkich przedmiotów w kuchni, w garażu nie wymaga od nas nadmiernego schylania się lub nadmiernego unoszenia.
Kończąc dzień snem warto przez chwilę pomyśleć – oczywiście po lekkiej gimnastyce rozluźniającej, czy nasze łóżko, nasz materac i poduszka zapewniają właściwe podparcie dla kręgosłupa, czy też wymagają od niego przyjmowania różnych, często niefizjologicznych pozycji. Dobrym egzaminatorem jest tu obserwacja rankiem czy wstajemy z nadmiernym napięciem mięśni czy też lekko i przyjemnie rozpoczynamy kolejny dzień.
Bóle pleców, jak już wspomnieliśmy powyżej – obszaru ciała, przez który przebiegają liczne struktury anatomiczne to poważny problem medyczny, który z jednej strony może być objawem wielu schorzeń i wynikiem wielu niefizjologicznych zachowań, a z drugiej strony potrafi bardzo uciążliwie i długotrwałe ograniczać nasze funkcjonowanie, zaś przyjmowanie jedynie preparatów przeciwbólowych nie może być receptą na zdrowie, bo zajmujemy się zwalczaniem objawów, przez które organizm coś nam komunikuje, a nie rzeczywistych przyczyn dolegliwości.
To wszystko co opisaliśmy powyżej ma wpływ na nasz codzienny komfort, który zaburzony przypomni nam między innymi bólami pleców. Bóle pleców to taki swoisty pamiętnik dnia i nocy, lecz nie zawsze chcemy i umiemy z niego czytać. Nie bagatelizujmy objawów, gdyż nie ma czegoś takiego jak fizjologiczny ból pleców. To zawsze jest obrazem jakieś patologii, a jak powiedzieliśmy powyżej możliwych przyczyn mniej i bardziej groźnych jest naprawdę dużo.
Życząc mocnych pleców
Autor: Dr n. med. Cezary R. Lipiński