Aktywność fizyczna a miejsce pracy
Czy spacer w ciągu pracy może być opłacalny? Według najnowszych badań tak i przynosi korzyść za równo pracownikom jak i pracodawcom. Dlaczego coraz większą uwagę zwraca się na ruch w czasie pracy? Jakie korzyści mogą z tego płynąć? Jakie rozwiązania będą najbardziej efektywne zarówno dla pracowników jak i pracodawców?
Wytyczne międzynarodowe
Zgodzie z Kartą Ottawską (Ottawa Charter, 1986) promocja zdrowia to „proces umożliwiający ludziom przejmowanie coraz większej kontroli nad własnym zdrowiem, a tym samym na jego ulepszenie”. W Polsce natomiast promocja zdrowia w miejscu pracy została zdefiniowana dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych i dotyczy: „działań podejmowanych wobec pracowników zakładu pracy, których celem jest umocnienie i rozwój ich zdrowia, realizowanych głównie w sferze prozdrowotnych przekształceń ich stylu życia (zachowań zdrowotnych) oraz w sferze tych elementów najszerzej rozumianego środowiska w zakładzie, które istotnie warunkują możliwości dokonania tego rodzaju zmian” (Gniazdowski: 1997, 1998). Zgodnie z Europejską Agencją Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy promocja zdrowia jest wspólnym, zbiorowym wysiłkiem zarówno pracowników, pracodawców, jak i społeczeństwa, dążącym do polepszenia zdrowia i samopoczucia pracowników.
Zgodnie ze wskazówkami Światowej Organizacji Zdrowia, popartymi wytycznymi Unii Europejskiej, pracodawca powinien stworzyć środowisko miejsca pracy korzystne do uprawiania aktywności fizycznej. Działania te powinny dać możliwość pracownikom korzystania z różnych rodzajów świadczeń prozdrowotnych, finansowanych częściowo bądź całkowicie przez pracodawcę. Przykładami takich działań i inicjatyw mogą być np. dostęp do odpowiednio wyposażonych miejsc, gdzie uprawia się aktywność fizyczną na wolnym powietrzu lub pod dachem, dostęp do profesjonalisty na stałe zatrudnionego w zakładzie pracy, który będzie służył radami oraz indywidualnymi instrukcjami, uczestnictwo w wydarzeniach sportowych organizowanych przez zakład pracy lub zachęcanie do korzystania z alternatywnych środków transportu jak rower czy spacer zamiast dojazdów samochodem do miejsca pracy.
Promocja aktywności fizycznej - wytyczne WHO
Światowa Organizacja Zdrowia wydała wytyczne dotyczące promocji aktywności fizycznej oraz rekomendowane dawki jednorazowych ćwiczeń. W myśl tych wytycznych, osoby dorosłe w wieku między 18-65 rokiem życia, chcąc zachować umiarkowaną aktywność, powinny rekreacyjnie poddawać się aktywności fizycznej przez 30 minut 5 razy w tygodniu. Co więcej, jednorazowa dawka ćwiczeń nie powinna być mniejsza niż 10 minut, w trakcie której ćwiczenia o umiarkowanej intensywności powinny być wymieszane z tymi, o większej intensywności. Do tego rekomendowane jest wykonywanie 2-3 razy w tygodniu wysiłku fizycznego zwiększającego wytrzymałość mięśni oraz ich siłę.
Dodatkowo wytyczne WHO zobowiązują państwa członkowskie do stworzenia krajowych planów wspierających aktywność fizyczną, aby wyeliminować niezdrowe nawyki oraz promować świadome nawyki prozdrowotne.
Przykład idzie z góry
Personel powinien zostać poinformowany o planach wdrożenia programu wspierającego aktywność fizyczną w miejscu pracy. Powinny zostać przedstawione korzyści płynące z takiego pomysłu. Żeby program promocji zdrowia w miejscu pracy był skuteczny, pracownikom powinna zostać przedstawiona charakterystyka tego planu - czym będzie się zajmował, co będzie obejmował oraz zapytanie pracowników jaka jest ich opinia na ten temat. Promocja zdrowia w zakładzie pracy powinna być dopasowana do miejsca, w którym będzie wdrażana. Zupełnie inna będzie aktywność fizyczna promowana dla pracowników biurowych, inna dla pracowników umysłowych, a jeszcze inna powinna być zaproponowana pracownikom fizycznym. Aby pracownikom chciało się podjąć aktywność fizyczną powinni zobaczyć, że osoby stojące wyżej z hierarchii zakładu pracy zwracają znaczną uwagę na swoje zdrowie. Skoro szef, szefowa czy kierownik mogą to czemu ja nie? Ponadto, po okresie 6 miesięcy od wdrożenia, warto wystosować anonimową ankietę w celu oceny planu promocji zdrowia, aby móc skutecznie wyeliminować powtarzające się błędy.
Jaką aktywność fizyczną możemy wykonywać w pracy?
Ważne jest to, aby pracownik miał świadomość różnorodnych opcji jakie pracodawca może zaoferować. Tak jest na zachodzie, gdzie aktywność fizyczna w miejscu pracy jest na porządku dziennym. Dlaczego w takim razie nie można tego w prowadzić u nas? Oczywiście, że można! Należy jedynie przeczytać poniższe przykłady, zaproponować je osobom w Twoim zespole, zdecydować się na jeden, najbardziej dla Was korzystny, a następnie przedstawić go pracodawcy.
W krajach zachodniej Europy, jak również w Stanach Zjednoczonych, coraz więcej firm umożliwia wykonywanie aktywności fizycznej w miejscu pracy, jak również w godzinach pracy. Uważa się, że pracownik zrelaksowany i bardziej odprężony jest bardziej efektywny w pracy oraz bardziej kreatywny. Duże firmy czy korporacje przeznaczają pewną powierzchnię firmy na siłownię (w zależności od rozmiarów firmy siłownie są małe bądź duże). Zaopatrzone są one w sprzęt dający możliwość maksymalnego zaktywizowania pracownika jak np. bieżnie, rowery stacjonarne, orbitreki, wiosełka, ale również w sprzęt do ćwiczeń siłowych jak atlas, sztanga do podnoszenia ciężarów oraz w maty umożliwiające pracownikom stretching.
W zależności od wielkości zakładu pracy, są firmy, które dzierżawiąc powierzchnię np. w biurowcu, gdzie jest basen, umożliwiając tym samym wejścia na basen własnym pracownikom. Jeżeli w tym samym miejscu znajduje się strefa wellness to pracownicy również mogą skorzystać z chwili relaksu w saunie.
Jeżeli zakład pracy jest mniejszym przedsiębiorstwem lub nie ma możliwości zaopatrzenia pracowników we własną siłownie, firmy chcąc w jakikolwiek sposób zachęcić pracowników do aktywności fizycznej, wyposażają nieużywane sale w pokój gier, gdzie pracownicy mogą zagrać w bilard, piłkarzyki czy ping-ponga. Jeżeli w swojej pracy nie posiadacie żadnego z wyżej wymienionych miejsc, a istnieje niezagospodarowana przestrzeń, poddajcie taki pomysł szefom pod rozwagę.
Zdarzają się również zakłady pracy, w których nie istnieje możliwość wygospodarowania dodatkowego miejsca czy to na siłownie, czy na pokój gier dla pracowników. Decydują się one wtedy na możliwość zezwolenia swoim pracownikom na pół godzinny spacer w ciągu pracy. Jest to najtańsza forma aktywności, gdyż nie wymaga od zakładu pracy żadnych nakładów pieniężnych. Dlatego jako pracownicy powinniście wyjść z propozycją, żeby takie serie spacerowe zaproponować własnym szefom. Jeżeli nadal nie będą chętni lub zainteresowani zaktywizowaniem Was, Drodzy Pracownicy, podajemy niżej szereg innych propozycji, z których możecie skorzystać.
Zgodnie z przepisami BHP, osoba pracująca przed komputerem ma prawo do 5 minut przerwy na każdą przypadającą godzinę pracy przed monitorem. I należy z tego prawa skrupulatnie korzystać. Nie lekceważcie tego, gdyż umożliwi Wam to dbanie o własne zdrowie. Przerwa ta ma to na celu zaktywizowanie pracownika, możliwość zmiany pozycji oraz odpoczynku dla wzroku przed niekorzystnym wpływem monitora dla oczu. Tak nie duża przerwa, z pozoru nic nieznaczące 5 minut, ma istotny wpływ na krótką regenerację organizmu przed kolejnymi godzinami pracy.
Jeżeli nie miejsce pracy to co?
Choć wyżej wymienione przykłady promowania aktywności fizycznej w pracy są raczej domeną zachodu, to w Polsce również pojawiają się firmy oferujące zachodnioeuropejską aktywność fizyczną. Niestety nie jest to jeszcze na tyle wypromowane, aby było to bardzo popularne, natomiast wiele zakładów pracy wspomaga swoich pracowników w inny sposób. Przeczytajcie poniższe przykłady, może któryś spodoba się Wam - pracownikom na tyle, że będziecie go chcieli wdrożyć u siebie w zakładzie?
Jednym z przykładów są karty członkowskie do klubów sportowych i siłowni. Karty te są całkowicie lub częściowo finansowane przez zakład pracy. Korzyściami płynącymi z takich kart jest możliwość uczęszczania na dowolną ilość zajęć w miesiącu, do wszystkich klubów respektujących takie kart. W związku z tym, że taki sposób aktywizowania pracowników stał się bardzo modny, większość siłowni oraz klubów fitness honoruje owe karty. Dodatkowym atutem wyrobienia sobie takiej karty jest możliwość zrobienia jej dla najbliższej osoby, co jeszcze bardziej motywuje pracownika do uprawiania sportu, ponieważ we dwoje zawsze jest raźniej. Koszty musi pokryć osoba, na którą karta będzie wydana, ale na pewno taka oferta będzie bardziej korzystna finansowo niż kupowanie kilku karnetów do kilku siłowni, z których chce się skorzystać. Wielkość dopłaty zależy od dofinansowana przez firmę zatrudniającą pracownika i zakres jest z reguły ujęty w regulaminie przedsiębiorstwa.
Jeżeli Wasz pracodawca nie będzie zainteresowany zakupem wyżej wymienionych kart, istnieje inna opcja, którą można zasugerować pracodawcy. Jest to podpisanie przez zakład pracy umowy z jednym klubem sportowym, siłownią lub basenem, w której pracodawca pokrywa koszty uczestnictwa swojego pracownika. Wadą takiej inwestycji jest to, że pracownik może z niej skorzystać tylko w jednym, określonym przez pracodawcę miejscu, a nie w wielu jak ma to miejsce w przypadku karty, np. Multisport, ale czasem „lepszy rydz niż nic”.
Gra zespołowa
Inna formą aktywności w miejscu pracy jest stworzenie mini kółek lub mini klubów sportowych w obrębie zakładu pracy. Za pomocą anonimowych ankiet pracownicy wyrażają swoją opinie te temat utworzenia drużyny sportowej, ale również podają przykłady sportów jakie miałaby być uprawiane. Gra zespołowa scala zespół, pogłębia więzi między pracownikami, a dodatkowo wzmacnia ducha walki, co może mieć przełożenie na efektywność pracy. W ramach takiej aktywności mogą być organizowane treningi pracowników, ale również i zawody między zespołami z jednego zakładu pracy lub zawody międzyzakładowe. Koszty wynajmu pomieszczeń lub hal sportowych są finansowane lub współfinansowane przez pracodawcę.
W zdrowym ciele zdrowy duch
Promocja zdrowia w miejscu pracy to nie tylko zachęcanie do aktywności fizycznej, ale również szereg innych czynności powodujących polepszenie sprawności. Naświetlanie problemu szkodliwości palenia papierosów poprzez likwidację tak zwanych „palarni pracowniczych” lub całkowity zakaz palenia tytoniu na terenie zakładu pracy jest również elementem kampanii na rzecz promocji zdrowia. Zasugeruj to i u siebie!
Propagowanie zdrowego stylu odżywiania się jest również elementem kampanii prozdrowotnej. Jeżeli kierownictwo jest zainteresowane tym elementem promocji zdrowia, pracownicy mogą liczyć na zmiany menu w kantynie lub stołówce pracowniczej. Jeżeli pracodawca nie ma takiej świadomości, zadaniem pracowników jest wysunięcie takiej propozycji. W końcu to chodzi o Wasze zdrowie i pracownik może zaproponować taki pomysł. Tłuste i ciężkie potrawy mogą zostać zastąpione lekkimi, lekkostrawnymi daniami z dużą porcją warzyw i owoców, a słodkie napoje gazowane są wyeliminowane na rzecz wody mineralnej. To właśnie one mogą być podstawą zdrowego i racjonalnego sposobu odżywiania się. Ponadto taki posiłek może być podstawą żywieniową przed treningiem, na który pracownik pójdzie po pracy.
Jak widać jest wiele mechanizmów mających pozytywny wpływ na wzrost efektywności pracownika, zapewniając mu tym samym możliwość poprawy stanu zdrowia. Stereotypowe miejsca pracy, gdzie przychodziło się i musiało się „odsiedzieć swoje” odchodzą do przeszłości. Współcześnie pracodawcy (na razie w szczególności właściciele dużych firm i korporacji) są zainteresowani wspomaganiem pracowników, aby ich praca była bardziej efektywna, co z kolei będzie się przekładało na lepsze wyniki przedsiębiorstwa. Oczywiście zdarzają się i tacy przedsiębiorcy, którzy uważają, że taka inwestycja w pracownika będzie kosztowna i znacznie obciąży budżet firmy. Jednakże, po przeanalizowaniu i bacznemu przyjrzeniu się sytuacji należy zadać sobie pytanie czy przypadkiem pracodawca nie poniesie zdecydowanie większych kosztów z powodu choroby i L4 pracownika? Jeżeli przyczyną zwolnienia lekarskiego będzie przypadłość jakiej pacjent doznał na skutek przeciążenia, niewłaściwej pozycji lub wielu godzin stacjonarnej pracy to efekt może być zupełnie odwrotny od oczekiwanego. Mniejsza liczba personelu, a taka sama ilość pracy do wykonania, mogą spowodować opóźnienia w realizacji terminów. Zakład pracy może jedynie na tym stracić, a jak wiadomo powszechnie lepiej zapobiegać niż leczyć.
Autor: Justyna Ćwieląg - Magister fizjoterapii